Aile Hukuku

Aile Hukuku Nedir?

Aile hukuku, kişilerin aile ilişkilerinden doğan hak ve yükümlülüklerini düzenleyen hukuk dalıdır. Türk hukuk sisteminde aile hukukunun temel kaynağı 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu‘nun ikinci kitabıdır. Kanun; nişanlanma, evlenme, evliliğin genel hükümleri, mal rejimleri, boşanma, soybağı, velayet, evlat edinme, vesayet ve yardım nafakası gibi konuları ayrıntılı biçimde düzenler.

Boşanma Sebepleri

Türk Medeni Kanunu boşanma sebeplerini özel ve genel olmak üzere iki başlık altında toplar. Özel boşanma sebepleri arasında zina (TMK m. 161), hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (m. 162), suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (m. 163), terk (m. 164) ve akıl hastalığı (m. 165) sayılır. Genel boşanma sebebi ise evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır (m. 166). Eşlerin ortak hayatı sürdürmelerinin kendilerinden beklenemeyeceği hâllerde bu sebebe dayanılarak dava açılabilir.

Anlaşmalı ve Çekişmeli Boşanma

TMK m. 166/3’e göre evlilik en az bir yıl sürmüşse, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi hâlinde evlilik birliğinin temelinden sarsılmış sayılır. Bu durumda taraflar boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda anlaşmak zorundadır; hâkim taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulursa boşanmaya karar verir. Anlaşma sağlanamadığında dava çekişmeli olarak yürür ve taraflar iddialarını tanık, belge ve bilirkişi raporu gibi delillerle ispatlamak durumundadır.

Nafaka Türleri

Türk Medeni Kanunu dört farklı nafaka türü öngörür:

• Tedbir nafakası (TMK m. 169): Dava süresince ekonomik olarak zor durumda kalan eş ve müşterek çocuklar için hâkim tarafından hükmedilir.
• İştirak nafakası (TMK m. 182): Velayet kendisine verilmeyen eşin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılma yükümlülüğüdür.
• Yoksulluk nafakası (TMK m. 175): Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşe, kusuru daha ağır olmamak şartıyla bağlanır.
• Yardım nafakası (TMK m. 364): Yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek üstsoy, altsoy ve kardeşler için istenir; evlilik veya boşanma ile ilgili değildir.

Velayet ve Çocuğun Üstün Yararı

Velayet kararlarında belirleyici ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Hâkim; çocuğun yaşı, cinsiyeti, sağlık durumu, ebeveynleriyle kurduğu duygusal bağ, eğitim ve sosyal çevresi gibi etkenleri göz önünde bulundurur. Velayet kural olarak tek ebeveyne verilir; kendisine velayet tevdi edilmeyen ebeveynin çocuk ile kişisel ilişki kurma hakkı saklı tutulur (TMK m. 323). Velayet kararının sonradan değiştirilmesi, koşulların esaslı biçimde değişmesi hâlinde mümkündür.

Yasal Mal Rejimi: Edinilmiş Mallara Katılma

1 Ocak 2002 tarihinden itibaren evlenen eşler için yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir (TMK m. 218–241). Bu rejimde her eşin kişisel malları saklı kalmak kaydıyla, evlilik süresince edinilen mallar üzerinde diğer eşin yarı oranında katılma alacağı hakkı bulunur. Miras yoluyla ya da karşılıksız kazanılan mallar ile kişisel kullanım eşyaları kişisel mal sayılır. Eşler, notere başvurarak mal ayrılığı veya paylaşmalı mal ayrılığı gibi farklı bir rejimi sözleşmeyle de seçebilir.