İş Hukuku

İş Hukuku: Temel Çerçeve

İş hukuku, işçi ile işveren arasındaki bireysel iş ilişkisini ve sendikalar üzerinden yürütülen toplu iş ilişkilerini düzenleyen hukuk dalıdır. Bireysel iş hukukunun temel kanunları 4857 sayılı İş Kanunu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu‘nun hizmet sözleşmesine ilişkin hükümleri (m. 393–469), 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu‘dur.

Kıdem Tazminatı

Kıdem tazminatı, belirli şartlar dahilinde iş sözleşmesi sona eren işçiye, her tam yıl için son brüt ücreti üzerinden 30 günlük tutarı karşılığında ödenen bir miktardır. Kıdem tazminatına hak kazanma hâlleri mülga 1475 sayılı İş Kanunu’nun yürürlükte tutulan 14. maddesinde düzenlenmiştir. Bunların başında işçinin haklı nedenle feshi, işveren tarafından İş Kanunu m. 25/II dışındaki sebeplerle fesih, erkek işçi için muvazzaf askerlik görevi, kadın işçi için evlilik tarihinden itibaren bir yıl içinde fesih, emeklilik ve ölüm gelir. Kıdem tazminatı hesaplanmasında yasal tavan uygulanır.

İhbar Tazminatı ve Bildirim Süreleri

Belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinde İş Kanunu m. 17’ye göre bildirim süreleri şöyledir:

• İşi 6 aydan az sürmüş olan işçi için 2 hafta,
• 6 ay ile 1,5 yıl arasında sürmüş olan işçi için 4 hafta,
• 1,5 yıl ile 3 yıl arasında sürmüş olan işçi için 6 hafta,
• 3 yıldan fazla sürmüş olan işçi için 8 hafta.

Bu süreleri beklemeden iş sözleşmesini fesheden taraf, karşı tarafa bildirim süresine karşılık gelen ücret tutarında ihbar tazminatı öder.

İşe İade Davası

İşçinin iş güvencesi hükümlerinden yararlanabilmesi için altı aydan fazla kıdemi olması, işyerinin otuz veya daha fazla işçi çalıştırması ve iş sözleşmesinin belirsiz süreli olması gerekir (İş K. m. 18). Geçerli bir sebep gösterilmeksizin ya da gösterilen sebebin geçerli olmadığı hâllerde fesih bildirimine karşı işçinin, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurması zorunludur. Arabuluculuk sürecinin olumsuz sonuçlanması durumunda iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir.

Ücret, Fazla Çalışma ve Yıllık İzin

Haftalık çalışma süresi kural olarak en çok 45 saattir (İş K. m. 63). Bunu aşan çalışmalar fazla çalışma sayılır ve her bir saat fazla çalışma için verilen ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir (m. 41). Yıllık ücretli izin süreleri kıdeme göre belirlenir: 1–5 yıl arası için 14 gün, 5–15 yıl arası için 20 gün, 15 yıl ve üzeri için 26 gündür (m. 53). 18 yaşından küçük ve 50 yaşından büyük işçilerin yıllık izin süreleri 20 günden az olamaz.

Zamanaşımı

25/10/2017 tarih ve 7036 sayılı Kanun ile 4857 sayılı İş Kanunu’na eklenen ek madde uyarınca; iş sözleşmesinden kaynaklanan kıdem tazminatı, iş sözleşmesinin bildirim şartına uyulmaksızın feshinden kaynaklanan tazminat, kullanılmayan yıllık izin ücreti, iş sözleşmesinin fesih bildirimiyle bağlı olmaksızın yapılan fesih sebebiyle doğan tazminat alacaklarının zamanaşımı süresi beş yıldır.