Tazminat Hukuku

Tazminat Hukuku: Temel Kavramlar

Tazminat hukuku, hukuka aykırı bir eylem, sözleşmeye aykırılık ya da kusursuz sorumluluk hâli nedeniyle bir kişinin malvarlığında veya kişilik değerlerinde meydana gelen zararın giderilmesini konu alır. Temel mevzuat 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu‘nun haksız fiil sorumluluğuna ilişkin hükümleridir (m. 49–76). Uygulamada trafik kazaları, iş kazaları, sağlık hizmetinden kaynaklanan uyuşmazlıklar, basın-yayın yoluyla kişilik haklarına saldırı ve sözleşme ihlalleri en sık rastlanan tazminat dosyaları arasındadır.

Haksız Fiil Sorumluluğunun Unsurları

Haksız fiil sorumluluğunun doğabilmesi için dört unsurun bir arada bulunması gerekir:

• Hukuka aykırı fiil: Emredici kurallara veya ahlaka aykırı bir davranış,
• Kusur: Kasıt veya ihmal (TBK m. 49),
• Zarar: Maddî veya manevî zararın gerçekleşmiş olması,
• Uygun illiyet bağı: Fiil ile zarar arasında hayat deneyimlerine göre öngörülebilir ve uygun bir sebep-sonuç ilişkisi.

Maddî ve Manevî Tazminat

Maddî tazminat kapsamında fiilî zararlar (örneğin tedavi ve tamir giderleri) ile yoksun kalınan kâr (iş göremezlik sebebiyle kaybedilen gelir gibi) talep edilebilir. Trafik ve iş kazalarında sürekli iş göremezlik, geçici iş göremezlik ve destekten yoksun kalma kalemleri ön plana çıkar. Destekten yoksun kalma tazminatı, kaza sonucu hayatını kaybeden kişinin desteğinden yoksun kalan yakınları için hesaplanır (TBK m. 53).

Manevî tazminat ise cismanî zararlar ve kişilik haklarına yönelik saldırılar nedeniyle kişinin duyduğu elem, acı ve üzüntünün kısmen de olsa giderilmesi amacıyla hükmedilir (TBK m. 56). Hâkim, olayın özelliklerini, tarafların ekonomik durumunu ve kusur derecesini göz önüne alarak makul bir miktar takdir eder.

Zamanaşımı

TBK m. 72 uyarınca haksız fiil nedeniyle açılan tazminat davası, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren iki yıl, her hâlde fiilin işlenmesinden itibaren on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Ancak tazminat, ceza kanunlarının daha uzun zamanaşımı öngördüğü bir fiilden doğmuşsa bu uzun süre tazminat davası için de uygulanır (ceza zamanaşımı kuralı).

Kusursuz Sorumluluk Hâlleri

Bazı hâllerde zarar verenin kusuru aranmaksızın sorumluluk doğar. Başlıca örnekler şunlardır:

• Adam çalıştıranın sorumluluğu (TBK m. 66),
• Yapı malikinin sorumluluğu (TBK m. 69),
• Hayvan bulunduranın sorumluluğu (TBK m. 67),
• Karayolları Trafik Kanunu m. 85’e göre motorlu araç işletenin tehlike sorumluluğu,
• Ürün sorumluluğu (üreticinin sorumluluğu, özel düzenlemelerle).

Tazminatın Hesaplanması ve İndirim Sebepleri

Tazminatın miktarı, zararın kapsamı ve kusurun ağırlığı dikkate alınarak hâkim tarafından belirlenir (TBK m. 51). Zarar görenin kusuru, zararın doğmasına veya artmasına katkıda bulunmuşsa hâkim tazminattan uygun bir indirim yapar (birlikte kusur, müterafik kusur — TBK m. 52). Tazminat yükümlüsünün malî durumunun ağır bir şekilde etkileneceği anlaşılırsa hakkaniyet gereği tazminat miktarında indirim yapılması mümkündür.